Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Denken en wetenschap in onze cultuur / Renaissance en Humanisme)

Up Aristoteles arriveert Thomas van Aquino Scholastiek Thomas' denken Los van God Tweedeling definitief

Aristoteles verschijnt op het toneel

Nieuw 14/03/2002

Zoek op deze website

Samenvatting: Na de blikverruiming die de kruistochten met zich hadden meegebracht, kon Plato niet meer bevredigen. De wereld was groot en gevaarlijk. De hemel was waardevol, maar de aarde wenkte. Niet alleen vitaliteit, ook losbandigheid lag om de hoek. De roemruchte Decamerone van Boccaccio ontstond in deze tijd. De intelligentsia ruilde Plato voor Aristoteles.

   Was Plato de filosoof van de bovenverdieping, Aristoteles had zich met de zichtbare en tastbare realiteit bezig gehouden en had deze in een goed uitgebalanceerd denksysteem beschreven. Aristoteles’ systeem leek in de toenmalige wereld een bruikbare verklaring van de voor ons toegankelijke realiteit. In dat Europa van na de kruistochten kwam er een geest van nieuwsgierigheid op. Alle aspecten van het gewone leven hadden nogal geleden door de druk die de opvattingen van de – platonisch op het hemelse gerichte – kerk op dat leven had gelegd. Er kwam aandacht voor dat gewone leven. Dit werd meer en meer als in zichzelf waardevol gezien. Dat was op zich een goede zaak. En… er was nu ook de gelegenheid om kennis op te doen, buiten de kerkelijke organisatie om. In verschillende steden werden universiteiten opgericht om die oude klassieken te bestuderen. De kerkelijke hiërarchie zag dit met lede ogen aan en probeerde dat tij te keren. Buiten haar directe invloedssfeer was dat niet zo eenvoudig. Maar binnen die kerkelijke sfeer leefden ook de monnikenorden. Die waren al veel langer bezig met de studie van Aristoteles. In het allerdiepste geheim, dat wel. Want waar er maar vermoeden was van ongehoorzaamheid in dit opzicht, werd de inquisitie er op afgestuurd. Het boek en de film van Umberto Eco: De naam van de roos, beschrijven zo’n situatie.

    Ik denk dat we ons moeilijk kunnen voorstellen, wat een ongelooflijk gevoel van opluchting er door de Europese samenleving ging in die tijd. De hele wereld ging voor hen open. De naam Renaissance geeft het tijdsgevoel goed weer. Wedergeboorte! Maar het was geen wedergeboorte in de Bijbelse betekenis, maar een teruggrijpen op de oude, heidense opvattingen, zoals die o.a. door Aristoteles onder woorden waren gebracht. Hier wreekte zich het feit, dat Europa wel gekerstend was, onder beheer van paus en kerkelijke macht, maar niet aan de voeten van Jezus gebracht. Het denken had eigenlijk de invloed van het evangelie nooit geproefd. De periode waarin de kerk had geheerst over het hele leven, begon men de (duistere) middeleeuwen te noemen. Het licht brak nu door. Een ongekende uitbarsting van creativiteit vond plaats. Het gewone leven veroverde zijn plaats in de schilderkunst, de muziek, de beeldende kunsten, de literatuur. En de macht van de kerk was in groot gevaar. Hoe zou dat aflopen? Zou de kerk, de pauselijke hiërarchie, zich bij deze ontwikkelingen neerleggen?