Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Actualiteiten / Religie en geweld)

Up Bijbel en geweld Christendom en geweld Islam en geweld Seculier geweld

Christendom en geweld

Nieuw 22/01/2005

Zoek op deze website

Samenvatting: Jezus heeft zijn volgelingen dus verboden om geweld te gebruiken. Grosso modo geldt dat ook voor de Joden, want Jezus' onderwijs is volledig ingebed in de Torah. We zagen dat het geweldsmonopolie, dat ook het Nieuwe Testament de overheid toestaat, dient voor het handhaven van het recht. En alleen daartoe. Hoe hebben Jezus' leerlingen dat nu gepraktiseerd? Is zijn onderwijs altijd trouw gevolgd. . . . ?

De eerste eeuwen

    In de eerste eeuwen van onze jaartelling waren de christenen een vervolgde minderheid. Vooral van de Romeinse overheid ondervonden zij zware onderdrukking. Velen werden gearresteerd, voor de leeuwen gegooid, of op andere wijze gedood. In de Bijbel kun je dit al lezen in het boek Handelingen. Hoewel zij geweldloos waren, werden zij door velen en ook de Romeinse overheid als een gevaar gezien. Net als tegenwoordig de machteloze Chinese christenen door die overheid worden gevreesd.

Vanaf Constantijn

    Dat verandert als tijdens de regering van keizer Constantijn I in de eerste helft van de 4e eeuw het christendom tot geaccepteerde religie wordt verheven, en door zijn streven om eenheid in zijn rijk te bereiken, wordt het christendom al snel tot tot staatsreligie. De Romeinse staat bepaalt nu wat wel en niet kan in de kerk. Sneller dan verwacht verwordt de kerk (ook) tot een machtsinstituut, en de patriarch van Rome ziet zichzelf als (machts)hoofd van de christenheid. Hij laat zich paus (papa = vader) noemen. In volstrekte tegenstelling met de woorden van zijn Meester, die zei:

"En noem niemand op aarde vader, want jullie hebben maar één vader, de Vader in de hemel. Laat je ook niet leraar noemen, want jullie hebben maar één leraar, de messias. De belangrijkste onder jullie zal jullie dienaar zijn. Wie zichzelf verhoogt zal worden vernederd, en wie zichzelf vernedert zal worden verhoogd." (Matteüs 23 : 9-12).

Dat begon nu uit het zicht te raken. Erger wordt het als het West-Romeinse rijk ten onder gaat in het jaar 476. Vanaf dan trekt de paus zoveel mogelijk macht naar zich toe. Als later na Karel de Grote een grotere politieke macht in Europa ontstaat, betwisten paus en keizer elkaar langere tijd de opperheerschappij in Europa. Na de scheiding van de kerk in een oostelijk deel (orthodox) en een westelijk deel (katholiek) in 1054 (het grote schisma) roept de paus zich uit tot enig leider over de christenheid.  Wat een treurige vertoning! Hoe kon dat gebeuren?

    Die plotselinge ommekeer van een vervolgde minderheid naar een bevoordeelde en geachte instelling, deed bij velen de gedachte postvatten, dat nu het Messiaanse vrederijk was aangebroken. Dat wil zeggen dat de theocratie was hersteld. Maar dan een theocratie waarbij God niet rechtstreeks regeerde, maar door middel van zijn 'stedehouder op aarde' de paus van Rome. Zie verder bij de paragraaf over de kerk als theocratie.

De kruistochten

    Ook na de verovering van Jeruzalem door de Islam hadden christenen toegang tot de 'heilige plaatsen' in Palestina. Maar latere Islaimitische heersers beletten dit en vernietigden zelfs de Heilige-Grafkerk in Jeruzalem. Een hele reeks omstandigheden en gebeurtenissen leidt tot de eerste kruistocht. (1096-1099). Die had verschillende doelen: 1. de oostelijke kerk te steunen in haar strijd tegen de opdringende islamitische Turken, 2. Jeruzalem op de Islam te veroveren, maar 3. eigenlijk ook om de pauselijke macht naar het oosten uit te breiden. En de resultaten? Veel Joden vermoord in Europa (Rijnland vooral), en in Palestina grote moordpartijen op Joden en Moslims. En tijdelijke heerschappij over delen van het Midden-Oosten. Verder hoofdzakelijk afkeer. Wat een contrast tussen Jezus' geboden en de machtspolitiek van de kerk!!

Omgang met dissidenten en tegenstanders

    Paus en kerk waren machtsinstituut geworden. Macht wordt altijd bedreigd en moet dus verdedigd en uitgebreid worden. Na de val van het West-Romeinse rijk had de kerk volop gelegenheid zich een enorme machtspositie te verwerven. Dat is ook gebeurd. Pausen beslisten over oorlogen etc. Behalve de kruistochten zijn ook berucht geworden de uitroeiïngsoorlogen tegen de Katharen of Albigenzen (1209-1244). Wat niet werd uitgeroeid in de diverse kruistochten tegen de Katharen werd door en via de door Sint Dominicus opgerichte inquisitie per brandstapel opgeruimd.

    Ook ten opzichte van andere reformerende bewegingen werd op die manier met dissidenten afgerekend. De praktijk was dan wel dat de inquisitie (die alleen aan de paus verantwoording schuldig was) de schuld en de strafmaat vaststelde en dat vervolgens de burgerlijke overheden de straf moesten voltrekken. Deden zij dat niet dan werden zij zelf onderwerp van de gevreesde aandacht van de inquisitie. Alweer: Wat een contrast tussen Jezus' geboden en de machtspolitiek van de kerk!!

De godsdienstoorlogen

    Wilde deze vrijwel absolute macht gebroken worden, dan kon dat alleen via een tegenmacht. Zo ontstonden na de Reformatie in de 15e/16e eeuw de grote godsdienstoorlogen als de 80-jarige oorlog tussen Nederland en Spanje en de 30-jarige oorlog in Duitsland. Beide afgesloten met de vrede van Munster in 1648. De eerste eindigde met een zeker voor die tijd grote vrijheid van godsdienst in Noordwest-Europa, de tweede met een verdeling van de macht tussen katholieke en protestantse landen in Midden-Europa. In Frankrijk werden de protestanten (Hugenoten) vrijwel uitgeroeid door de Franse overheden, daartoe aangezet door dreigende sancties van de paus. In Nederland ontstond er grote vrijheid van meningsuiting. Vele buitenlandse schrijvers en filosofen publiceerden en woonden in Nederland. Copenicus' werk werd hier uitgegeven (1617) nadat het door de RK kerk op de Index van verboden boeken was gezet (1616). René Descartes woonde en werkte in Nederland omdat hij in Frankrijk waarschijnlijk op de brandstapel zou zijn gestorven.

    Enerzijds leverden de godsdienstoorlogen dus grote winst op. De vrijheid en verdraagzaamheid die Erasmus had gepredikt, kon pas gerealiseerd worden nadat die andere grote humanist, Jean Calvin, daarvoor de bijbelse richtlijnen had aangewezen, en die andere grote Nederlander, Willem van Oranje, volgens die richtlijnen daarvoor de politieke voorwaarden had geschapen. Volmaakt was het allemaal nog niet, maar een enorme stap voorwaarts zeker wel.

    Anderzijds waren er ook nadelen. Ten gevolge van deze oorlogen viel de Europese eenheidscultuur uiteen. Nu was die eenheid al heel lang een schijneenheid, bijeengehouden door machtspolitiek en terreur, dus zo'n verlies was dat niet echt. Erger was, dat die oorlogen gepaard gingen met enorme wreedheden en dat er lange tijd een vijandsdenken in Europa heeft geheerst. Vooral humanisten als Erasmus en Thomas More hebben niet nagelaten te wijzen op de negatieve gevolgen. Zij betreurden de teloorgang van de Europese eenheid van toen zeer.

De heksenprocessen

    De bijna ziekelijke achterdocht van de RK kerk tegen alles wat haar macht zou kunnen aantasten, leidde tot het zoeken en vinden van ketters in alle mogelijke soorten en maten. Toch ligt het hoogtepunt van de heksenprocessen niet in de Middeleeuwen maar in de periode van 1550-1650, ruim na Renaissance en Humanisme. Maar hoe het ook zij, in vrijwel alle gevallen was de inquisitie erbij betrokken. Ook hier dus weer een totale tegenstelling met de leer van Jezus. Tijdens zijn leven en optreden in het Joodse land rond het begin van onze jaartelling volgden hem veel vrouwen (Lucas 8:2,3 / Handelingen 1 : 14). Ook de specifieke ontmoetingen van Jezus met vrouwen die door hun omgeving werden gemeden (Joh. 4 : 1-42 / 8 : 1-11 / Lucas 7 : 36-48) geven wel allerminst aanleiding tot zoiets als heksenprocessen. Terecht heeft de opkomende Verlichting deze praktijken ten stelligste afgewezen.

Religieus-getint geweld

    Als voorbeeld de situatie in Noord-Ierland. Het voert te ver om de oorzaken in de Ierse geschiedenis op te sporen, maar ook hier komt weer als een van de belangrijkste oorzaken kerkelijke machtspolitiek aan de orde. De Anglicaanse kerk in Engeland tegenover de RK kerk in Ierland. De Britten konden Ierland overheersen en zijn een belangrijke oorzaak geweest voor de hongersnoden en armoede in Ierland. Via verschillende verdragen is het grootste deel van het eiland onafhankelijk geworden, maar het noordoostelijk deel, waar veel Britse protestanten wonen, bleef onderdeel van het Verenigd Koninkrijk. Deze protestanten zagen deze deal als verraad aan Willem III die in 1690 in de slag aan de Boyne zijn RK schoonvader Jacobus II had verslagen. Zij legden zich niet neer bij deze deal. De RK inwoners van Noord-Ierland bleven in de armoedige toestand, waarin zij verkeerden, terwijl hun Ierse stamgenoten in een vrij Ierland ook economisch opbloeiden. Ziehier de voedingsbodem voor het slepende conflict. Staan hier nu twee soorten gelovigen tegenover elkaar? In de verste verte niet. Zowel RK als protestantse gelovigen in Noord-Ierland werken waar mogelijk samen om het geweld te stoppen. De strijdlustige taal van iemand als ds. Paisley heeft niets te maken met zijn toewijding aan zijn Meester, Jezus, maar alles met zijn nationalistische gevoelens als Brit. Maar zolang religie als argument wordt aangevoerd, zal het geweld niet stoppen.

Concluderend:

    Geweld dat in het 'christelijke' Europa door kerk en andere instanties in naam van de godsdienst is bedreven, kan op geen enkele wijze gerechtvaardigd worden vanuit de Bijbel. Integendeel. Jezus heeft op elke denkbare wijze het gebruik van geweld afgewezen en zijn volgelingen indringend geboden, niet hun toevlucht tot geweld te nemen. Dat het toch gebeurd is, heeft minder met Christus, christelijk of gelovig te maken, dan wel met de boosheid, het kwaad, in het hart van ieder mens. Sinds Kaïn zijn broer Abel doodsloeg, is geweld onderdeel van ons leven geworden. De grote vloed in Noachs dagen is juist over de wereld gekomen, omdat de aarde vol geweldenarij was (Genesis 6 : 11). Dat neemt niet weg dat ieder christen deze opdracht van Jezus steeds serieus moet nemen. En ik houd het erop dat in vrijwel geen enkele christelijke kerk over de hele wereld geweld wordt gepredikt, gestimuleerd of aanbevolen.

Up Bijbel en geweld Christendom en geweld Islam en geweld Seculier geweld