Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Denken en wetenschap in onze cultuur / De 18e/19e eeuw)

Up Overgangstijd Cuvier Malthus Histor. wetenschappen Franse revolutie Comte en positivisme Tegenbewegingen Evolutionisme Nietzsche

Auguste Comte en het positivisme

Nieuw 14/03/2002

Zoek op deze website

Samenvatting: De overmoedige verering van het denken heeft uiteraard ook zijn culminatie gehad. In de Fransman Auguste Comte, die dacht alles te kunnen be-denken en zo al denkend de wereld te kunnen beheersen. Zelfs religie kwam uit zijn koker. Wat een fiasco!

De Fransman Auguste Comte (1798-1857) zag de Franse revolutie als een definitief keerpunt in de geschiedenis. Voor hem betekende dat ook een keerpunt in het denken en de wetenschapsbeoefening. Dat zou voortaan niet meer worden gefundeerd in en/of gerelateerd aan enige religieuze notie (ni Dieu, ni maître). Hij zette zich (1822) tot het aanvatten van een enorm levenswerk: alle kennis moest verzameld en opnieuw gefundeerd en gerubriceerd worden. Hij begon met een nieuwe basis voor de wetenschap te formuleren: het denken en de wetenschap zal zich voortaan moeten beperken tot die zaken die door ieder mens kunnen worden waargenomen en ervaren. Het gaat om de feiten. Geen metafysica meer. We noemen deze denkwijze het positivisme. Hij gaf ook een rangorde aan voor de verschillende wetenschappen: de wiskunde zag hij als het begin, en via astronomie, natuurkunde en biologie komen dan ook de menswetenschappen aan bod. Comte erkent geen vooronderstellingen. Nu, voor de wiskunde is dat nog te verdedigen. Maar bij astronomie gaat het al mis. Want het maakt natuurlijk een heel verschil of je uitgaat van een schepping door God of een uit zichzelf ontstaan zijn van het heelal. En voor de top van de piramide, de menswetenschappen, geldt dat in ultieme mate. Comte wil ook het religieuze aspect van het leven voorzien in zijn systeem en ontwerpt daarom een passende godsdienst. Omdat hij de rooms-katholieke kerk het beste kende, lijkt zijn godsdienst op die van die kerk. Alleen… er is geen god, geen leer of dogma en geen Bijbel. Heel zijn leven heeft Comte met ijzeren discipline aan zijn systeem gewerkt. En hij was bijna klaar, toen de dood hem overviel.

   Ook bij Comte vinden we de opvatting, die we ook al bij Hegel en Marx ontmoetten, nl. dat met hun levenswerk eigenlijk alles wel gezegd is. Alle kennis is gerubriceerd, alles heeft zijn plaats. Maar niemand kan daar eigenlijk wat mee. Alleen enkele aspecten overleven. Bij Comte is dat het door hem gepropageerde positivisme. En tot op heden toe is onder wetenschappers de opvatting wijdverbreid, dat het alleen maar gaat om de feiten en de logische conclusies daaruit. Maar juist het zich niet bewust zijn van de vooronderstellingen van waaruit men wetenschap bedrijft betekent, dat ze des te meer invloed uitoefenen. Prof. dr. ir. A van den Beukel heeft daarover twee verhelderende boeken geschreven, nl. De dingen hebben hun geheim, over de wetenschappelijke pretentie van objectiviteit, en Met andere ogen, dat zich meer toespitst op de pretenties van de biologische wetenschap.

free web hit counter