Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Denken en wetenschap in onze cultuur / Moderne wetenschap)

Up Aristoteles' model Kritiek op Aristoteles Bijbelse grondslag Copernicus Kosmologie Francis Bacon Galileo Galilei Michael Denton Toepassingen

De filosoof van de moderne wetenschap: Francis Bacon

Nieuw 14/03/2002

Zoek op deze website

Samenvatting: Francis Bacon ligt tegenwoordig onder vuur omdat hem de plundering van de schepping wordt verweten. Goed luisteren leert ons echter minstens ook iets anders: kennis brengt verantwoordelijkheid mee, in twee richtingen. Lees maar!

De schrijver, advocaat en Lord Chancellor van Engeland, Francis Bacon (1561-1626) heeft nogal wat gepubliceerd, dat betrekking heeft op de moderne wetenschap. Zijn opvatting is het duidelijkst verwoord in zijn boekje Novum Organum Scientiarum, dat in 1620 verscheen. Hierin schreef hij o.a.: “In de zondeval verloor de mens tegelijkertijd zowel zijn onschuld, alsook zijn heerschappij (dominion) over de schepping. Beide verliezen kunnen echter  zelfs in dit leven  gedeeltelijk worden hersteld: het eerste door het geloof en het tweede door wetenschap en techniek”. Bacon vond, dat men nooit ver en diep genoeg kon studeren zowel in het boek van Gods woorden (de Bijbel), alsook in het boek van Gods werken (de schepping).

    Ook vond hij, dat de mensen de plicht hadden, de krachten en mogelijkheden uit die schepping tot het uiterste aan te wenden tot heil van de mensen. Men moest die schepping te lijf gaan, zo zei Bacon, en haar de geheimen ontfutselen. Sterke, krasse taal. Taal, die in de tijd van de Romantiek onder zware kritiek is komen te staan. Maar ook in onze tijd is er vernietigende kritiek geweest op Francis Bacon. En ik noem dan bv. de Engelse apologeet C.S. Lewis (1889-1963), die in Bacons opvatting niets anders ziet dan de menselijke hoogmoed, die we ook aantreffen in Goethes Faust (verkoop je ziel aan de duivel in ruil voor macht over de schepping). Lewis beveelt ons aan, om in plaats van Bacons ideeën, terug te keren tot de Middeleeuwse contemplatie(!). Of de Franse christen-filosoof Jacques Ellul, die in de moderne techniek, voortgekomen uit die wetenschap, de grote ontsporing ziet in onze maatschappij. Bacon, zo zegt men, heeft het startsein gegeven tot een grootscheepse plundering van de natuur ten bate van de mens. Dat lijkt inderdaad zo.

    Toch wil ik hier rehabilitatie bepleiten voor Francis Bacon. En wel om de volgende twee redenen: Ten eerste sprak Bacon binnen het kader van het christelijk geloof, dat zich baseert op de Bijbel, zoals die in de Reformatie opnieuw onder de aandacht van de mensen is gekomen. Bacon wist zeer wel, dat de mens beheerder en rentmeester is. Deze dingen zijn niet alleen maar impliciet in zijn opvattingen. Ook daarover heeft hij geschreven. Er is een limiet aan ‘s mensen macht. Maar dat was toen niet in de eerste plaats aan de orde. Aan de orde was de strijd tegen de vertegenwoordigers van de scholastieke filosofieën en tegen vele theologen van de oude school, die het allemaal maar niks vonden, dat het gewone volk zich met wetenschap begon te bemoeien, en die hun privileges zagen ondergraven. Ten tweede sprak Bacon in een tijd, dat de levensomstandigheden beroerd waren, de hygiëne erbarmelijk, de kindersterfte massaal (meer dan 80 procent) en het menselijk lijden voor ons onvoorstelbaar. In zulke omstandigheden is het een primaire eis van christelijke naastenliefde, alle mogelijke middelen aan te grijpen om daarin verbetering te brengen en de mensen op te roepen, daarin niet te verslappen of zich door de deskundigen en autoriteiten te laten ontmoedigen. Bacon beval de opkomende wetenschap aan als een krachtig middel tot bestrijding van de menselijke ellende, die hij zag als een gevolg van de zonde.

    Dus, als men Bacon ziet in de context van zijn tijd en binnen het kader van de Bijbel, die ook zijn richtlijn was, is waardering voor deze moedige man meer op zijn plaats dan (terechte!) kritiek vanuit onze comfortabele leunstoel, die mede voor ons klaar staat dank zij de ontwikkeling van die wetenschap en die techniek, die Bacon ons zo krachtig aanbeval.

free web hit counter