Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Denken en wetenschap in onze cultuur / De 20e eeuw)

Up 'Neo'-filosofieen Fenomenologie Existentialisme Studentenprotest Postmodernisme Reform. filosofie

De reformatorische filosofie

Nieuw 14/03/2002

Zoek op deze website

Samenvatting: Hier is zowaar weer van filosofie sprake en - eindelijk - een poging om dat op Bijbelse grondslag te doen. Zeker geen panacé tegen alle kwalen, maar toch: een voorzichtig, maar veelbelovend begin.

Als laatste wil ik uw aandacht vragen voor een beweging, die zelden aan de weg timmert en die toch – naar mijn stellige overtuiging – heel wat heeft te bieden om het in het slop geraakte westerse denken een nieuwe en hoopvolle richting te wijzen, hoewel zij in de overzichten over de westerse filosofie zelden of nooit voorkomt.

    In de 30er jaren van de 20e eeuw schrijft de rechtsgeleerde prof. H. Dooyeweerd van de Vrije Universiteit de eerste versie van zijn A new critique of theoretical thought (Een nieuwe kritische analyse van het theoretische denken). Dooyeweerd gaat ervan uit, dat ook het denken van de mens deelt in de zondeval. Daarom kan hij zijn denken niet argeloos toevertrouwen, dat het hem – mits toepassing van de juiste methoden – tot de waarheid zal brengen. Hier is dan eindelijk een filosofie die het serieus tegen de nog steeds oppermachtige Scholastiek opneemt! Want, zegt Dooyeweerd, ook iemands denken wordt gestuurd door de keuze, die hij vóór alles en diep in zijn hart heeft gemaakt: vóór of tegen Christus! Wie in zijn hart tegen God en zijn Messias rebelleert, die zal het nooit kunnen accepteren, dat zijn denken hem bij de Schepper brengt. Daarom is men bereid 'krom te denken' om die conclusie ten allen tijde te vermijden. Zoals we al eerder opgemerkt: “Ja, zintuigen en denken brengen ons zeer waarschijnlijk wel tot het geloof in een Schepper. Maar wij weten, dat die niet bestaat. Dus: onze zintuigen en ons denken bedriegen ons, we kunnen ze niet vertrouwen”. Voor Dooyeweerd begint het evangelie bij de schepping, en daarom valt heel de mens, al zijn denken en doen, en de hele wereld, onder het beslag van de Bijbel. Geen autonome onderverdiepingen meer. Die leiden alleen maar tot filosofische – en later ook existentiële – wanhoop. Het Bijbelse denken kent de beruchte tweedeling niet, omdat het heil van God wordt gerealiseerd in de historie in de door Hem geschapen wereld. Alle aspecten van de werkelijkheid vallen onder de autoriteit van het evangelie.

    In deze filosofie is God niet onderdeel van een kosmisch systeem, maar Hij staat boven zijn schepping. De grens tussen God en zijn schepping zijn de wetten die Hij haar heeft gesteld. Zoals we al zagen bij de moderne wetenschap. En hier is eindelijk ook de tweedeling opgeheven. De Bijbel krijgt zijn rechte plaats weer terug. Samen met zijn zwager, de filosoof prof. Vollenhoven, richt Dooyeweerd de 'Vereniging voor Calvinistische Wijsbegeerte' op. Vanwege deze vereniging (in welks naam 'calvinistisch' door 'reformatorisch' is vervangen) worden ook heden nog colleges reformatorische filosofie gegeven aan alle universiteiten in Nederland. In de Verenigde Staten is deze beweging sterk en levend.

    Hoe gaat deze filosofie nu om met de verschillende hoofdgebieden van de klassieke filosofie: metafysica, moraal en epistemologie? In het kort enkele opmerkingen. In het hoofdstuk Iets over filosofie is daarover, telkens onder nr. 2 al het een en ander gezegd.

a      Metafysica: De vraag naar zijn en zin is in principe beantwoord door het bericht van de schepping, dat we in de Bijbel vinden. God schiep alles in samenhang en de Bijbel constateert aan het eind van dat werk: En God zag alles wat Hij gemaakt had, en zie, het was zeer goed (Genesis 1:31). De mens had een zinvolle plaats in dat geheel en kreeg een zinvolle opdracht, waarvoor hij aan God verantwoording verschuldigd was. Door de val in zonde is veel daarvan beschadigd, maar door het reddend en vernieuwend werk van de Messias Jezus is er uitzicht op totaal herstel.

b     Moraal: God gaf de mens in zijn Torah de geboden die hij moet opvolgen (bewaren) om tot zijn recht te komen in het geheel van Gods kosmos. De mens kan die geboden overtreden en doet dat ook. Daaruit volgt zijn vervreemding van God, zijn Schepper. Ook hier is het werk van Jezus heilbrengend en reddend. Natuurlijk heeft de mens als verantwoordelijk schepsel de opdracht om de algemene regels die God in zijn geboden geeft, in actuele situaties toe te passen. Dat is niet altijd een eenvoudig karwei.

c     Epistemologie: God schiep mens en kosmos, subject en object. In de Bijbel vinden wij dan ook geen spoor van een epistemologisch probleem. In de kenleer van deze filosofie is er een geheel andere verhouding tussen subject en object (de aspecten-leer).

    In de reformatorische filosofie bestaan een aantal fundamentele filosofische problemen niet. Dat komt omdat het zijn uitgangspunt niet vindt in het 'denkend subject', zoals de Grieken en de filosofieën van de Verlichting (zeg, vanaf Descartes), maar in Gods openbaring, zoals die in de Bijbel ons aanspreekt. Daarom ontbreekt een epistemologisch probleem. Deze filosofie biedt ook een sterke weerstand tegen het verabsoluteren van één of enkele aspecten van de werkelijkheid. Marx bijv. ziet in feite alleen de economische en sociale aspecten en wil van daaruit alles verklaren, ook bijv. het godsdienstige leven. Maar ook de heersende politieke, financiële en economische praktijk die na de val van het ijzeren gordijn schijnbaar wereldwijd is geworden, kent vrijwel alleen het economische aspect reële waarde toe. Een goede filosofie zoals de reformatorische had ook hier heel wat ellende kunnen voorkomen.

Up 'Neo'-filosofieen Fenomenologie Existentialisme Studentenprotest Postmodernisme Reform. filosofie

free web hit counter