Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Bijbel en theologie / Uittocht, intocht)

Up Wie was Mozes Aantal IsraŽlieten Kaart van woestijn Schelfzee Sinai/Horeb Verovering Kanaan Richterentijd

Wat was de Schelfzee waar de IsraŽlieten doorheen gingen?

Nieuw 22/02/2000, laatste wijziging 25/03/2005

Zoek op deze website

Samenvatting: Welk water is de Schelfzee, waarvan in het exodusbericht sprake is? De Rode Zee? De Golf van Suez? Een van de Bittermeren o.i.d.? Of de Golf van Akaba? We proberen hier de Bijbel te laten spreken.

Waar is de Schelfzee?

    Opm.: In de NBG-vertaling 1951 wordt ďSchelfzeeĒ gebruikt als naam voor de zee van de doortocht, in de meeste andere vertalingen wordt de naam ďRode ZeeĒ gebruikt. De NBV-vertaling heeft in een aantal gevallen ook de - overigens foute - vertaling "Rietzee". Dus: overal waar in de Bijbel-aanhalingen ďRode ZeeĒ of "Rietzee" staat, is dat synoniem met het hier gebruikte ďSchelfzeeĒ

    De gebruikelijke opvatting is dat de IsraŽlieten door een soort moeras trokken aan het noordelijke uiteinde van de Golf van Suez. De sterke oostenwind blies het ondiepe water weg en het volk trok over de moerassige grond naar de overkant. De Egyptische cavalerie volgde hen en moet meer zijn versmoord dan verdronken. Ik heb me altijd afgevraagd waarom de Egyptenaren niet een paar kilometer omreden en de IsraŽlieten aan de andere kant opwachtten. Met zo'n cavalerie van strijdwagens is dat in een uurtje gebeurd. Niets is toch eenvoudiger? En de farao's waren grote strategen, niet zulke simpele zielen op militair gebied. Hoe zit dat?

Wat zegt de Bijbel over de locatie van de Schelfzee?

    Hierna volgt een gedetailleerd overzicht over wat de Bijbel zegt over de plek waar de IsraŽlieten de Schelfzee kruisten. Tot mijn grote verrassing blijkt dat de Golf van Akaba te zijn. Omdat dat zo zonneklaar is, begrijp ik niet dat de gebruikelijke opvatting zo hardnekkig stand heeft kunnen houden door de eeuwen heen. Wie kan dat voor mij verklaren? Een goed gedocumenteerde e-mail (voor e-mail adres zie Home page) stel ik zeer op prijs. Zie de kaart van de woestijn en de detailkaart op deze pagina.

    Ik heb alleen die zes Bijbelgedeelten  uit de NBG 1951-vertaling genomen die de Schelfzee verbinden met enig ander geografisch element. De resterende 18 passages die de Schelfzee noemen geven geen houvast voor wat betreft de geografische plaats. (De citaten zijn uit de NBV, die vaak Rode Zee geeft i.p.v. Schelfzee.)

Exodus 23:31

Ik zal jullie een gebied geven dat zich uitstrekt van de Rode Zee tot aan de zee waaraan de Filistijnen wonen, en van de woestijn tot aan de Eufraat. De bewoners van dat hele gebied geef ik in jullie macht, en jullie zullen hen verdrijven..

Opm.: Wil deze passage enige zin hebben, dan is de Schelfzee (Rode Zee) de Golf van Akaba. Van woestijn tot de Eufraat, dat is de noord-zuid richting (preciezer noordoost-zuidwest), en Schelfzee tot Zee bij de Filistijnen, moet dan zuidoost-noordwest zijn. Gezien de Zee waaraan de Filistijnen wonen de Middellandse Zee is, en dan speciaal bij het zuidelijk deel van de Palestijnse kust (Gaza-strook), kan het niet anders of de Schelfzee moet de Golf van Akaba zijn.

Numeri 14:25

Nu wonen daar de Amalekieten en Kanašnieten nog in de valleien. Keer morgen om en trek de woestijn weer in, in de richting van de Rode Zee.í

Opm.: Alhoewel de geografische plaats van de Schelfzee (Rode Zee) niet direct in het oog springt, is het toch wel logisch om aan te nemen dat de route vanuit de woestijn Zin (noordelijke Negev) naar een "zee", niet anders dan naar de Golf van Akaba kan gaan. Zeker wanneer daarbij wordt gezegd, dat de blikrichting eerst het land Kanašn was, en dan het bevel volgt: wendt u om.

Numeri 21:4

Van de Hor trokken ze verder in de richting van de Rode Zee; ze moesten immers om Edom heen trekken. Maar onderweg werd het volk ongeduldig.

Opm.: De berg Hor ligt ergens in de Negev of in de Araba, de plaats is onduidelijk. Het land Edom ligt ten oosten van de Araba. Als je vanuit de Negev/Araba naar een zee moet om rond Edom te trekken, dan is er weinig keus. De Golf van Akaba dus.

Deuteronomium 2:1

Ten slotte zijn we omgekeerd en de woestijn weer in getrokken, in de richting van de Rode Zee, zoals de HEER mij had opgedragen. Jarenlang trokken we om het SeÔrgebergte heen.

Opm.: Van Kades (ergens op de grens van Negev en SinaÔ), via een zee, om het gebergte SeÔr (woonplaats van Edom) heen, ja dat kan alleen maar de Golf van Akaba zijn. (Opm.: vele andere vertalingen hebben Ďvele dagení, Ďlange tijdí, i.p.v. Ďjarenlangí)

1 Koningen 9:26

Koning Salomo had ook een vloot laten bouwen, in Esjon-Geber bij Elat, aan de kust van de Rode Zee, in Edom

Opm.: Rode Zee (Schelfzee) = Golf van Akaba, want daar liggen Esjon-Geber en (nog steeds) Elot (of Eilat).

Jeremia 49:21

De aarde beeft van Edoms val, hun gejammer klinkt tot aan de Rode Zee.

Opm.: Het gaat hier over een gericht van de Heer tegen Edom, tegen Teman (een stad in Edom). Als die valt, wordt het gejammer aan de Schelfzee (Rode Zee) gehoord. De Schelfzee is al meer genoemd in verband met Edom. Bovendien is het onwaarschijnlijk, dat het geluid van hun val niet de Golf van Akaba zou bereiken, maar wel bijv. de Golf van Suez (de meest gebruikelijke locatie voor ĒSchelfzeeĒ).

Conclusie: Overal waar de naam ďSchelfzeeĒ (Rode Zee) wordt genoemd in verband met enige andere, geografische locatie, is altijd maar ťťn uitleg acceptabel, nl.: Schelfzee = Golf van Akaba. Op Internet is een goed gedocumenteerd artikel hierover te vinden op deze webpagina.

Waarom is de Golf van Akaba zo lang buiten beeld gebleven?

    De reden is waarschijnlijk dat niemand meer wist dat die Golf van Akaba bestond en waar die dan was. Op veel oude kaarten staat de brede Rode Zee alleen in noord-westelijke richting verlengd naar Suez en is er geen, ofwel een kleine uitstulping naar Akaba. Dus dat water was onbekend!!

Hoe kon IsraŽl een zo diep water als de Golf van Akaba kruisen?

    Een vraag die direct opkomt is: hoe konden de IsraŽlieten een diepe zee als de Golf van Akaba kruisen? Enkele opmerkingen daarover:

1    De Golf is rond 1600 meter diep, en op de waarschijnlijke plaats van de doortocht ongeveer 800 meter, met hellingen van maximaal 8%, steil, maar zonder grote inspanning te doen. Deze betrekkelijke ondiepte is veroorzaakt door sediment dat van weerskanten, juist tegenover elkaar in de Golf is aangevoerd door rivieren die vanuit de beide woestijnen naar die plaats gevloeid zijn. Aan beide zijden zijn zeer brede en ver de zee instekende stranden, die zelfs op satellietfoto's goed zijn te zien. IsraŽl (weet je nog, max. 30.000 mensen) kon daar gemakkelijk zijn kampement opslaan.

2    Als we aannemen dat IsraŽl Egypte uittrok ongeveer aan het einde van de ijstijd (zie IJstijd) dan waren de zeespiegels aanmerkelijk lager dan thans. Duikers hebben op deze plaats gedoken tot een diepte van 60 meter. Zij zagen hoe tot minstens op die diepte a.h.w. een middenpad was vrijgemaakt doordat de grote keien naar de kant geschoven waren, precies zoals dat ook te zien was in de bergkloof die naar de zee leidt. Het leek erop alsof de weg daar een heel eind nog de zee inliep..

3    Hoe het ook zij, God deed het water van deze zee als muren ter weerszijden van de IsraŽlieten staan. De hoer Rachab uit Jericho sprak er 40 jaar later nog met ontzag over. Het Egyptische leger had geen keus, dan de IsraŽlieten achterna gaan en hopen dat het water zou blijven staan (wat het dus niet deed). Omrijden over Eilat zou te lang geduurd hebben en bovendien kwamen ze dan op niet-Egyptisch territorium met alle mogelijke gevolgen van dien. De machtige Egyptische cavalerie verdronk doordat het water op hen neersloeg, en Mozes zegt in Exodus 15 regelmatig dat het water van de zee waarin farao verdronk, diep was: "in de diepte zonken zij als een steen", vs 5 / "als lood zonken zij in geweldige wateren" vs 10.  Tamelijk overdreven woorden als farao met zijn leger in een moeras versmoord zou zijn.

 

    Het bovenstaande impliceert dat de berg Gods, Horeb, dan in het gebied moet liggen dat wij tegenwoordig Saudi-ArabiŽ noemen. Daarvan gaan wij hier uit. Het wordt in ťťn van de nevendocumenten beargumenteerd en aannemelijk gemaakt.

 

    Hieronder een kaartje van de situatie aan de plaats van de doortocht: Aan de Egyptische kant ligt daar tegenwoordig de badplaats Nuweiba. Het aardige is, dat de volledige naam in het Arabisch luidt (in onze letters:) Nuwayba' al Muzayyinah, wat betekent: 'Wateren van Mozes die zich openen'.

 

 

    De volgende vraag die m.b.t. tot deze ligging van de Schelfzee opduikt is: is deze lokatie in te passen in de geschiedenis van de uittocht, zoals wij die in de Bijbel lezen? Ik denk dat dat inderdaad het geval is. Zie het vervolg.

Welke route volgde IsraŽl?

Op de kaart is die route aangegeven door een zwarte lijn (route b). In de Bijbel lezen we (Exodus 13:20-14:3):

ďNadat ze Sukkot hadden verlaten, sloegen ze hun kamp op in Etam, aan de rand van de woestijn. De HEER ging voor hen uit om hun de weg te wijzen, overdag in een wolkkolom, ís nachts in een lichtende vuurzuil. Zo konden ze dag en nacht verder trekken. Overdag ging de wolkkolom het volk voortdurend voor, en ís nachts de vuurzuil. De HEER zei tegen Mozes: ĎZeg tegen de IsraŽlieten dat ze omkeren en hun kamp opslaan voor Pi-Hachirot, tussen Migdol en de zee; jullie moeten je kamp recht tegenover Bašl-Sefon opslaan, vlak bij de zee. De farao zal denken dat jullie de weg kwijt zijn geraakt en de woestijn niet meer uit kunnen komenĒ.

Dus ze gaan van Sukkot naar Etam. Het volk moet verzameld worden Daarna lopen ze "dag en nacht" in de richting van de zee. Hoe lang? Zie punt 2. Dan komt er een moment waarop God zegt: Teruggaan! Waar was dat? Mogelijk bij punt 1 op de kaart. Ze gingen (Eilat als het ware al min of meer in zicht) terug richting Egypte en sloegen na enige tijd linksaf een kloof in die na 28 km uitmondt aan de Golf van Akaba, op de al eerder genoemde plek.

Hoe lang waren de IsraŽlieten onderweg vanaf de tiende plaag tot aan de Schelfzee?

Eerst moeten we zien vast te stellen hoeveel tijd er ligt tussen de uittocht (de dag van de tiende plaag) en de aankomst bij de berg Horeb. Dat is exact twee maanden

(Exodus 19:1. In de derde maand, op precies dezelfde dag dat ze uit Egypte waren weggetrokken, kwamen de IsraŽlieten in de Sinaiwoestijn.)

Na anderhalve maand na de uittocht kwamen ze vanaf de oase Elim in de woestijn Sin

(Exodus 16:1. Vanuit Elim trok het hele volk van IsraŽl weer verder. Op de vijftiende dag van de tweede maand na hun vertrek uit Egypte bereikten ze de woestijn van Sin, die tussen Elim en de Sinai ligt.)

We mogen ervan uitgaan dat ze in Elim even op hun verhaal zijn gekomen. Terugrekenend kunnen we zeggen, dat ze zo tussen drie en vier weken na de uittocht de zee zijn gepasseerd. We moeten een bepaalde marge nemen, omdat we niet weten hoe lang ze precies in Mara (waarschijnlijk niet zo lang) en Elim (toch wel enige tijd) gebleven zijn.

   Wanneer haalden de Egyptenaren hen nu in aan de zee? We volgen daarbij twee lijnen van redenering. 

    De eerste lijn heeft te maken met het begraven van de Egyptische doden. De Egyptenaren balsemden hun doden Zo mogelijk alle doden. Ook vreemdelingen en dood gevonden zwervers werden Ė indien mogelijk Ė gebalsemd voordat ze begraven werden. Het Egyptische leger op expeditie voerde zelfs mobiele balseminrichtingen mee, voor het geval er mensen sneuvelden. Die konden dan tegelijk worden geprepareerd. Dit lijkt misschien vergezocht maar er zijn betrouwbare berichten dat dit inderdaad zo was. Nu, na die tiende plaag was er dus een gigantisch balsemwerk te doen. Niet iedereen kon en mocht dat doen. En op zoín groot aantal doden tegelijk was de Egyptische samenleving niet ingesteld. Een uitgebreide koningsbalseming duurde in de tijd van de 19e dynastie zoín 70 dagen, maar die werd zeker niet voor iedereen toegepast. We weten niet hoe lang de balseming in dit speciale geval duurde, maar Ė omdat er ook een koningszoon was gestorven Ė mogen we toch wel op enkele, zeg twee weken rekenen, voordat Farao tot bezinning komt. Al die tijd was IsraŽl onderweg. Pesach werd gevierd en de IsraŽlieten moesten zich waarschijnlijk toch uit verschillende oorden verzamelen in de plaats Sukkot (tijdelijk, voorlopig onderkomen, waarschijnlijk tenten). Wat zegt de Bijbel?

Exodus 13:20-22. Nadat ze Sukkot hadden verlaten, sloegen ze hun kamp op in Etam, aan de rand van de woestijn. De HEER ging voor hen uit om hun de weg te wijzen, overdag in een wolkkolom, ís nachts in een lichtende vuurzuil. Zo konden ze dag en nacht verder trekken. Overdag ging de wolkkolom het volk voortdurend voor, en ís nachts de vuurzuil.

Dit duidt toch op een haastig voortgaan, niet maar ťťn of twee dagen, maar een zekere periode. Mozes had duidelijk haast. Zie ook

 Exodus 14:8: De HEER zorgde ervoor dat de farao, de koning van Egypte, onverzettelijk bleef, zodat hij de achtervolging van de IsraŽlieten inzette, die onbevreesd vertrokken waren.

IsraŽl trok met voortvarendheid door de woestijn.

   De tweede lijn van redenering kijkt naar de te overbruggen afstand en de snelheid waarmee IsraŽl voortging. Hoe lang is het lopen van Sukkot naar Elat? De afstand is rond 240 km. Voor geoefende koeriers is dat 6 dagen ŗ 40 km per dag, of volgens anderen 11 dagen ŗ 22 km. Maar voor een volk met kinderen, ouderen, vee en heel wat bagage, zullen we er niet ver naast zijn als we dat reduceren tot 15 km per dag. Er werd onderweg geen echt kampement opgeslagen, men liep zo lang mogelijk door en sliep dan kort (dag en nacht gingen ze voort). We lezen in Mozesí verslag over de pleisterplaatsen (Numeri 33) geen andere namen vůůr de zee dan Sukkot, Etam en Pi-Hachiroth. We komen dan dus op 240/15 = rond 16 dagen vanaf Sukkot. Neem nog enkele dagen voor het verzamelen van alle IsraŽlieten en nog ťťn ŗ twee dagen te Etam en we komen op rond drie weken tussen tiende plaag en legering aan de zee.

   Wat betreft Farao en de Egyptenaren, mogen we aannemen dat ze na die twee(?) weken van rouw, balsemen en begraven, nog enkele dagen nodig gehad zullen hebben om hun leger te verzamelen en, afhankelijk van de opvatting of alleen de strijdwagens ofwel het gehele Egyptische leger erbij betrokken was, zal de tocht naar de zee nog twee dagen tot ruim een week hebben geduurd. Dus ook hier lijkt drie weken niet een onredelijke tijdsspanne. Zo komen dus die twee tijdsperioden, die van IsraŽl en die van de Egyptenaren, goed met elkaar overeen. Zo rond de drie weken ongeveer.  

   In de klassieke opvatting zou IsraŽl dus al die tijd ergens in een klein gebied hebben rondgedwaald en dan na een week of drie die paar kilometer naar de Bittermeren of de kop van de Golf van Suez zijn gewandeld. Dit leek mij altijd nogal onwaarschijnlijk.

 Up Wie was Mozes Aantal IsraŽlieten Kaart van woestijn Schelfzee Sinai/Horeb Verovering Kanaan Richterentijd