Rinus Kiel over Bijbel, cultuur en wetenschap

Reageren? Zie home-page                                                                                

======================================================

Home
Site-map
Updates
Deze site + mijzelf
Bijbel en theologie
Israel - volk en land
Filosofische items
Denken en cultuur
Wetenschap
Actualiteiten
Klimaat
Presentaties
Boeken
Weblinks

(Denken en wetenschap in onze cultuur / Renaissance en Humanisme)

Up Aristoteles arriveert Thomas van Aquino Scholastiek Thomas' denken Los van God Tweedeling definitief

De betekenis van Thomas van Aquino

Nieuw 14/03/2002

Zoek op deze website

Samenvatting: Nu de 'heilige' Plato door het denkend deel der natie was uitgezwaaid en vervangen door de 'profane' Aristoteles, bestond het gevaar dat de greep van de kerk op de massa zou verslappen. Thomas van Aquino bracht in een geniale denkconstructie Aristoteles en de kerkleer in één complex denksysteem bijeen en maakte hem alzo - zij het tijdelijk - ongevaarlijk voor de kerkelijke macht.

    Thomas van Aquino (1225-1274) een theoloog uit de Dominicaner orde, maakte tijdens zijn studie kennis met het werk van Aristoteles, de kampioen van de onderverdieping. En hij zag scherp het gevaar, dat de intellectuelen van zijn tijd met deze filosoof op de loop zouden gaan en die onderverdieping met behulp van Aristoteles tegenover de leer van de kerk in stelling zouden gaan brengen. Want die kerk had die onderverdieping, het gewone natuurlijke leven, zeer verwaarloosd. Volgens Thomas moest die verwaarloosde onderverdieping met behulp van Aristoteles in de leer van de kerk worden geïntegreerd, wilde die kerk nog relevant zijn voor deze nieuwe tijd. Het moest één denksysteem worden. Maar hoe?

    In de Islam, waar de ideeën van de Griekse wijsgeren ook bekend werden, was Aristoteles de leverancier van filosofische argumenten geworden in een uitlegsysteem met drie verdiepingen, dat er als volgt uitzag:

1.        Het gewone volk kon van de waarheid van de Islam overtuigd worden door retoriek (iemand die het zo mooi kan zeggen, moet wel gelijk hebben).

2.        De meer ontwikkelden moesten door een goed onderbouwd logisch betoog worden bevredigd (het is logisch, dus moet het waar zijn).

3.        Voor de echte filosofische naturen, de pure denkers moest de waarheid van de Islam worden beschreven in zuiver filosofische termen, zodat zij konden inzien, hoe je door het gebruik van het door de filosofie gezuiverde verstand ook kon opklimmen tot de Allah van de Koran. Voor dit karwei was Aristoteles ingehuurd!

Die verschillende manieren van uitleggen konden elkaar gerust tegenspreken. Zolang je maar in de gaten hield, op welk niveau je aan het praten was. Een soort schizofrenie in drieën, dus. Deze driedeling is geformuleerd door de islamitische filosoof Averroës, die we al eerder tegenkwamen en die daarmee aansloot op argumenten, die Aristoteles zelf ook al had ontwikkeld.

    Maar Thomas zag geen heil in zo’n oplossing. En terecht. Welke kant ging hij op? Hij redeneerde als volgt: de Bijbel spreekt over het heil. Maar doet dat in geestelijke termen, een taal van de bovenverdieping. Maar die Bijbel heeft ook een boodschap voor het gewone leven in al zijn aspecten. Helaas heeft de Bijbel (althans volgens Thomas toch) niet de juiste taal voor dat gewone leven. En dat werd de plaats waar Aristoteles binnenkwam. Hij wordt als het ware de woordvoerder voor die benedenverdieping naar de Bijbel toe. Aristoteles geeft dat lagere aardse gebied stem, en tilt het zo een heel eind omhoog. Het natuurlijke leven wordt ook respectabel. Al logisch redenerend komen we een heel eind in Gods richting. Maar Hij moet wel de bovenverdieping, het gebied van de genade, blijven invullen. Uiteraard via de kerk. Maar behalve dat die twee gebieden elkaar raken, beïnvloeden en ondersteunen ze ook elkaar. Aristoteles’ uitspraken dienen als rationeel (onderverdieping-)bewijs voor uitspraken van de Bijbel op beide gebieden (zie het proces rond Galileï) en verschillende bijbelse uitspraken bevestigen de juistheid(!) van Aristoteles’ filosofie en kosmologie. De kerk heeft zich in een bedenkelijke wurggreep gemanoeuvreerd door het aangaan van dit monsterverbond tussen Bijbel en Griekse filosofie. Is nu die ellendige platonische tweedeling opgeheven? Nee, de gebieden van natuur (beneden) en genade (boven) blijven toch hun eigen werkingssfeer, taal en autoriteit behouden. De Bijbel spreekt niet met gezag over de dingen van het gewone leven. Het is zelfs langzaam aan zo geworden, dat Aristoteles’ uitspraken over de dingen van de bovenverdieping werden gewaardeerd boven het spreken van de Bijbel zelf daarover. Luther heeft zich daar later tegen gekeerd.

    Toch is er – ondanks alles – nu ruimte geschapen voor het gewone, natuurlijke leven, voor de fysieke realiteit. De mensen kunnen daar tot op zekere hoogte hun gang gaan. Zo lijkt Thomas de redder in nood. De kerk verstevigt haar macht, al is dat – vooral in het begin – nog niet voor iedereen zo zichtbaar. En de mensen, die meer vrijheid verwachtten op het gebied van de onderverdieping, blijven min of meer loyaal voor de kerk behouden.

Up Aristoteles arriveert Thomas van Aquino Scholastiek Thomas' denken Los van God Tweedeling definitief

free web hit counter